วิธีการเก็บเกี่ยว (harvesting)  พืชสมุนไพร


เนื่องจากพืชสมุนไพรเป็นพืชที่มีตัวยารักษาโรคอยู่ในอวัยวะส่วนใด ส่วนหนึ่งของพืชซึ่งอาจจะเป็นยอดอ่อน  ใบ  ดอก  ผล  ลำต้น  เปลือกไม้  ราก  ฯลฯ  ฉะนั้นในการเก็บเกี่ยวจึงต้องเก็บเกี่ยวเฉพาะส่วนที่มีตัวยา  มิฉะนั้นจะเป็นการสิ้นเปลืองโดยเปล่าประโยชน์ในการเก็บเกี่ยวส่วน ที่ไม่มีตัวยา
        นอกจากส่วนต่างๆ ของพืชแล้ว  เวลาและฤดูกาลในการเก็บเกี่ยวก็มีส่วนสำคัญเช่นกัน  จึงควรเก็บเกี่ยวให้ถูกฤดูกาล  เช่น  ถ้าเป็นเมล็ดควรเป็นฤดูแล้ง  ถ้าเป็นยอดอ่อนควรเป็นฤดูฝน  ฯลฯ  สำหรับพืชหอมที่มีกลิ่นหอมโดยเฉพาะที่ใบหลายชนิด  มักมีการสร้างและสะสสมสารที่มีกลิ่นหอมในตอนกลางวัน ที่มีแสงแดดจัด  เช่น  พืชในสกุลโหระพา  สกุลมินต์  สกุลพิมเสน  เป็นต้น  จึงควรเก็บเกี่ยวตอนกลางวัน  ทั้งนี้เพื่อเปิดโอกาสให้มีการสะสมสารเคมีตั้งแต่ตอนเช้า  แต่ไม่ควรเก็บเกี่ยวตอนอากาศร้อนจัดหลังบ่าย  เพราะสารเคมีจะ - ระเหยไปมาก
      


  คำแนะนำทั่วไปในการเก็บเกี่ยวพืชสมุนไพรมีดังต่อไปนี้
               2.2.1  ใบ  ยอดอ่อน  เก็บเมื่อเจริญเติบโตเต็มที่  ซึ่งเป็นช่วงที่เริ่มออกดอก  แต่ไม่ควรปล่อยให้ออกดอกเริ่มแก่  หรือติดผล/เมล็ด  เพราะใบจะแก่เกินไปควรเก็บในเวลากลางวันในวันที่มีแสงแดดจ้า  แต่อย่าเก็บตอนบ่าย  โดยเฉพาะในวันที่อากาศร้อน
                2.2.2  ดอก  ขึ้นอยู่กับชนิดของพืช  เช่น  กานพลู  ต้องเก็บดอกที่ยังตูม  บางชนิด  เช่น  เก็กฮวยเก็บขณะที่ดอกบาน ครึ่งหนึ่ง  แต่ส่วนใหญ่เก็บเมื่อดอกบานต็มที่  และควรเก็บในตอนเช้า  สำหรับพืชที่มีกลิ่นหอมต้องเก็บตอนดอกเริ่มมีกลิ่นอ่อนๆ  เช่น  มะลิ  เก็บตอนห้าโมงเย็น
                2.2.3  ผล  ขึ้นอยู่กับชนิดของพืช  ส่วนใหญ่เก็บเมื่อผลโตเต็มที่  แต่บางชนิดห้ามใช้ผลสุก
                2.2.4  เมล็ด  ส่วนใหญ่ต้องปล่อยให้เมล็ดแก่เต็มที่  โดยสังเกตฝัก  กระเปาะ  หรือผล  ต้องแห้งจึงเก็บและควรเป็นปลายฤดูหนาว  หรือต้นฤดูแล้ง
                2.2.5  ลำต้น (รวมทั้งเปลือกและแก่น)  ควรเป็นต้นที่โตเต็มที่  ควรเก็บตอนปลายฤดูแล้ง  หรือต้นฤดูฝน  ในการเก็บเปลือก  ไม่ควรเก็บรอบต้นเพราะจะทำให้ต้นตาย
                2.2.6  ราก (รวมทั้งลำต้นใต้ดินและหัว)  หากเป็นพืชล้มลุกควรเก็บเมื่อพืชทิ้งใบ  หรือใบเหี่ยวเพราะขาดน้ำ  เนื่องจากเข้าฤดูแล้ง  หากเป็นพืชยืนต้น  หรือพืชล้มลุกค้างปี (เช่น  ระย่อม  แพงพวยฝรั่ง)  ควรเก็บในฤดูแล้งตอนพืชเหี่ยวและทิ้งใบ  เพราะเป็นระยะที่พืชสะสมอาหารและตัวยาไว้ในรากและหัว

adirek.com